صفحه اصلی » قتل‌های ناموسی، معضل فرهنگی یا ناکارآمدی حقوقی

قتل‌های ناموسی، معضل فرهنگی یا ناکارآمدی حقوقی

  

در یکی دو سال اخیر اخبار دردناک قتل‌های ناموسی فضای اجتماعی کشور را تیره ساخته و افزون بر ایجاد ترس و وحشت از فضای ناامنی که زنان در آن زیست می کنند، تفکر اشاعه فرهنگ مردسالاری و نقش بدون منطق سنت در روابط انسانی تا حد ارتکاب به خویش کشی، ورای تصور هنجارهای زندگی شده است.

سایت زنان بررسی می کند:‌ از مرگ زنان بی‌پناهی که به خاطر فرار از ازدواج اجباری به دست پدر یا برادر خود کشته می شوند گرفته تا قتل فجیع رومینای ۱۳ ساله توسط پدرش، قتل «دنیا»، «شکیبا»، «مریم»، «عاطفه»، «ریحانه»، «فاطمه» و ده‌ها مورد دختر کشی، خواهر کشی و همسر کشی به قتل تازه‌ترین قربانی جنایت علیه زنان و دختران می رسیم، جنایتی که طی آن باز هم مردی در اهواز به کمک برادر خود همسرش را می کشد و از آن فجیع‌تر سر بریده زن را در خیابان‌ها می گرداند.

قتل‌های ناموسی نماد دردناکی از خشونت علیه زنان است که در اغلب موارد به بهانه ترس از بی‌آبروئی و بیشتر در جوامعی با بافت‌های سنتی، عشیره‌ای و قبیله‌ای صورت می گیرد. آمار نشان می دهد که در سال بین ۳۷۵ تا ۴۵۰ مورد قتل ناموسی در کشور رخ می دهد و استان‌های خوزستان، کردستان، ایلام، سیستان و بلوچستان، فارس، آذربایجان شرقی و اردبیل در رده‌های بالای رتبه بندی قتل‌های ناموسی قرار دارند و در برخی موارد نیز زنان به دنبال اختلافات خانوادگی، زندگی در ازدواج‌های اجباری و با مردانی که هیچگونه عاطفه‌ای نسبت به آن‌ها ندارند، و یا به دلیل ترس از کشته شدن خودکشی می کنند.

پژوهش موسسه زنان ریحانه اهواز نشان می دهد که از سال ۱۳۹۸ تا تابستان ۱۴۰۰، حدود ۶۰ زن در خوزستان که در میان آنها زنان ۱۱ تا ۱۵ ساله هم بوده‌اند به دلايل منتسب به ناموس و از طریق بریدن سر، خفه کردن و آتش زدن کشته شده‌اند و این در حالی است که در آن استان روزانه یک تا سه ازدواج دختران زیر ۱۵ سال ثبت می شود. افزون برآن، به گفته کنشگران اجتماعی خوزستان، خشونت علیه زنان،‌ به ویژه جرائم منتسب به ناموس در سه سال گذشته به نحوی چشمگیر افزایش یافته که به گفته این کنشگران به دلیل فقر روزافزون بر اثر بحران کم آبی و در کنار مشکلات دیگر زنان به دلیل عدم توانائی در تامین معاش خانواده اتفاق افتاده است،‌ اما دردناک‌تر این که در ۶۰ مورد قتل زنان در خوزستان قاتلین مجازات نشده‌اند و خانواده‌ها نیز از آن‌ها شکایت نکرده‌اند.

انسیه خرعلی، معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده در واکنش به قتل اخیر زن جوان در اهواز توسط همسرش در توئیتی نوشت با اینکه بسیاری از ناهنجاری‌های رفتاری مرتبط با زنان ریشه در کاستی‌های فرهنگی دارد، اما نمی توان از نقش قوانین بازدارنده در کاهش این آسیب‌ها غفلت کرد. جامعه زنان خواستار اقدام عاجل مجلس در ترمیم بخشی از خلأ‌های قانونی به موازات تلاش متولیان فرهنگی برای ارتقای سطح فرهنگ عمومی است. در همین راستا، نماینده مجلس الهام آزاد می گوید با توجه به اینکه هیچ قانونی که دارای ضمانت اجرائی باشد در این حوزه در خصوص زنان وجود نداشته، متاسفانه شاهد این نوع حوادث هستیم. این نماینده مجلس با اشاره به لایحه تامین امنیت زنان در برابر خشونت امیدوار است که تصویب این لایحه که پس از گذشت حدود ۱۰ سال از تدوین هنوز در دست بررسی مجلس قرار دارد بتواند جلوی قتل‌های فجیع را بگیرد.

رئیس فراکسیون زنان و خانواده مجلس در این زمینه در توئیتی نوشت:‌ برای عده‌ای در برخی بافت‌های فرهنگی کشور، غیرت با مصادیق غلطی ملازمه پیدا کرده. فاطمه قاسم‌پور از مبلغان دینی، دستگاه‌های تبلیغی و کنشگران خواسته این مصادیق غلط را تبیین کنند تا مفهوم درست غیرت مردانه جایگزین شود. وی همچنین خواستار اصلاح خطاهای فاحش فرهنگی است. عضو دیگر این فراکسیون، فاطمه رحمانی نیز فاجعه اخیر در اهواز را دلیل کم کاری‌های عمیق و جدی در موضوع حمایت از زنان خواند و در توئیتی نوشت «ارتکاب جنایت هولناک و رفتار داعش گونه قاتل اهوازی نسبت به همسرش را نمی توان با هیچ قانونی عقوبت کرد.»

متاسفانه به علت وجود خلاهای قانونی و عدم تمایل قانونگذاران و مسئولان کشور برای تغییر قوانین مدنی، و به واسطه سرکوب زنان و مقصر جلوه دادن آنان در مشکلات خانوادگی و به دلیل وجود دیدگاه‌های سنتی و مردسالارانه، تفکر رایج در اجتماع همدردی با قاتلین و انداختن گناه به گردن زن به واسطه وجود تعصب و شرایط عرفی است. زنان بی‌پناه به دلیل آنچه مردان بی‌ناموسی می خوانند یا باید کشته شوند و یا در کنج خانه‌هایشان بدون کمک و بدون دسترسی به تلفن یا رسانه‌های دیگر بی‌صدا کتک بخورند و دست آخر هم یا زیر بار کتک‌ها بمیرند یا از فرط ناچاری و بی‌کسی به زندگی خود پایان دهند.

فعالان اجتماعی و حقوق زنان بر این باورند که در راستای تصویب قوانین تامین امنیت برای زنان در مقابل خشونت باید اجرا و اعمال آن نیز به موازات ایجاد امکاناتی برای حمایت از زنان خشونت دیده مانند خانه‌های امن و مددکاران اجتماعی به نحوی جدی پیگیری شود. به گفته حقوقدان و فعال اجتماعی، رضا مشتاقی،‌ متاسفانه ذهنیتی وجود دارد که اصلا خشونت خانوادگی را جرم به حساب نمی آورند، چه برسد به اینکه لازم باشد در قبالش کاری انجام شود. فعال حقوق زنان، فاطمه باباخانی نوشته است در غیاب دادگاه و قانون عادلانه و بی‌طرف، شورای گردن زنی خانوادگی یعنی برادرها و شوهران نقش دادگاه، بازپرس و دادستان را بازی می کنند و امن‌ترین نقطه جهان برای یک زن که باید خانه‌اش باشد تبدل به قتلگاه می شود.

به باور کارشناسان حقوقی، سوای برخوردهای سریع و قاطع قانونی، آسیب شناسی، فرهنگسازی و پیشگیری از وقوع چنین جرایمی با برچسب «ناموسی» که قتل عمد به حساب می آید باید در اولویت باشد، زیرا اعمال مجازات به تنهائی کافی نیست و تاثیری ندارد، چرا که اگر تاثیر گذار بود دیگر چنین فجایعی در جامعه رخ نمی داد. بسیاری از حقوقدانان معتقدند تفکر سنتی که جامعه را دچار مخاطره می کند این ذهنیت را بوجود می آورد که اگر زن به هر دلیلی از دستورات شوهرش اطاعت نکند باید کشته شود،‌ متاسفانه این تفکر سنتی در بسیاری از جوامع کشور زن را مایملک مرد می داند که باید به جای زن تصمیم بگیرد و عمل کند، حال آنکه واقعیت این است که با توجه به تغییراتی که در جامعه ایرانی بوجود آمده، باید نگاه به نوع روابط خانوادگی و مالکیت در روابط زناشوئی تغییر پیدا کند و زن و مرد در مقابل قانون باید از حقوق مساوی برخوردار باشند.

حقوقدان علی نجفی توانا در این زمینه می گوید قتل‌هائی که با انگیزه ناموسی صورت می گیرد نشان از یک فاجعه عمیق فرهنگی دارد که در آن عاملین در راستای یک تفکر فرهنگی قصد پاکیزه کردن و تذهیب صدمات و لطمات معنوی و خانوادگی به علت تمرد زنان و دختران از ارزش‌های سنتی خانواده دارند. به باور وی، ذهنیت گرائی بدون توجه به واقعیت موجب بحران در خانواده و اجتماع می شود و آموزه‌های فرهنگ شناسی و آسیب شناسی باید از طریق استفاده از متخصصین در مکان‌های عمومی و یا حتی در تریبون‌های مساجد و نماز جمعه و همایش‌ها در دسترس جامعه قرار گیرد تا خانواده‌ها با واقعیت‌های روز آشنا شوند.

آیا تا به تحقق پیوستن چنین اقداماتی و در راه پرفراز و نشیب تصویب قوانینی که حامی و پشتیبان واقعی زنان باشد بازهم باید شاهد رنج و اندوه و از دست رفتن زندگی زنان بیشتری بود؟

zanaan.com عضویت در کانال تلگرامی سایت زنان