صفحه اصلی » مقایسه موقعیت زنان در کشورهای اسلامی ـ بخش سوم (افغانستان)

مقایسه موقعیت زنان در کشورهای اسلامی ـ بخش سوم (افغانستان)

zanaan.com زنان افغان

  

پس از بررسی پیشینه و موقعیت فعلی زنان در دو کشور همسایه، ترکیه و پاکستان، در سلسله مقالات در حال انتشار برای مقایسه‌ کردن موقعیت زنان در ایران و در کشورهای منطقه، در این مقاله به موقعیت پر فراز و نشیب زنان در «امارت اسلامی افغانستان» و شرایط زندگی  زنان در این کشور می‌پردازیم و نقش زنان در جامعه افغانستان  را از دیدگاه‌های سیاسی، مذهبی و اجتماعی مورد تحقیق و تفحص قرار می‌دهیم.

zanaan.com ملا سهیل شاهینسایت زنان بررسی می کند: لازم به توضیح است که دولت فعلی افغانستان هنوز از سوی سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته نشده و جدل در مورد ارسال و پذیرش ملا سهیل شاهین بعنوان نماینده کشور افغانستان در سازمان ملل هنوز ادامه دارد. مسئولیت و رهبری هیأت نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد  را، به طور رسمی آقای ظاهر طنین به‌عهده دارد ولی شایعه شده که او ماه گذشته از پستش استعفا کرده. شایان ذکر است که پیش از ظاهر طنین یرای سال‌ها این پست حساس در اختیار خانم عادله  راز بود که در دسامبر ۲۰۱۸ به عنوان اولین نماینده دائمی زن افغانستان به سازمان ملل منصوب شد. خانم  راز درحال حاضر به عنوان سفیر افغانستان در ایالات متحده آمریکا مشغول به کار است که این پست را از خانم رويا رحمانی تحویل گرفته بود.

بیشتر بخوانید:

zanaan.com شاه امان‌الله خانپس از پایان جنگ جهانی اول، افغانستان با یک تلاطم سیاسی-نظامی جدی مواجه شده بود و «شاه امان‌الله خان» به نزاع با عمویش که  وارث سلطنت شده بود پرداخت. در سال ۱۹۱۹ میلادی، پس از جنگی با انگلستان که به «جنگ استقلال» معروف است، پیمان راولپندی  را به امضای انگلیس‌ها رساند و در نتیجه افغانستان مستقل شد. دولت امان‌الله خان با ایران و دیگر کشورهای منطقه پیمان دوستی امضا کرد و تقویم هجری شمسی را به جای هجری قمری جایگزین کرد. او در سال ۱۹۲۶ سلطنت مشروطه اعلام کرد و خودش  را نیز شاه افغانستان خواند. در سفری به ترکیه در سال ۱۹۲۸ با مصطفی کمال آتاتورک ملاقات کرد و پس از بازگشت به افغانستان دست به اجرای یک‌سری اقدامات اصلاحی زد و با ایجاد مدارس مختلف توجه‌اش  را به سوی آموزش و پرورش معطوف کرد. او به‌ویژه به آموزش و تعلیم  زنان اهمیت می‌داد و مدرسه‌ای به نام «مکتب مستورات» را در پایتخت کشور در شهر کابل دایر کرد و عده‌ای از دختران جوان افغان  را نیز برای تحصیلات عالی به اروپا فرستاد.

zanaan.com محمد ظاهرشاهآخرین پادشاه افغانستان «محمد ظاهرشاه» بود که از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۷۳ میلادی، برای چهل سال حکم فرمایی کرد. در طول دهه ۱۹۵۰ میلادی، او به مدرن‌سازی پرداخت و در اجرای نظام پادشاهی مشروطه از هیچ حزبی پشتیبانی نمی‌کرد. ظاهر شاه نیز برای مدرنیزه کردن افغانستان، به اصلاحات سیاسی و اقتصادی و ترویج نظام آموزش و پرورش مدرن پرداخت. وی با تأسیس دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌های زیادی برای زنان، اقدامات قابل ملاحظه‌ای را برای پیشبرد و بهبودی شرایط زنان در افغانستان به اجرا درآورد. وقتی در یک سفر در ایتالیا بسر می‌برد، با کودتایی به سرکردگی عموزاده‌اش «محمد داوود خان» سرنگون شد و یک جمهوری تک‌حزبی به ۲۲۵ سال حکومت سلطنتی در افغانستان پایان داد.

با وجود این‌که داوود خان با کمک حزب دموکراتیک خلق افغانستان که چپ‌گرا و طرف‌دار شوروی بود به قدرت رسید، اما رفته رفته ملی‌گرا شد و قدرت روز افزون «خلقی»‌ها را دیگر برنمی‌تابید. هم‌زمان با انقلاب اسلامی در ایران، داوود خان در اوائل سال ۱۳۵۷ پس از کودتای هفتم اردیبهشت با ۱۸ تن از اعضای خانواده خود در داخل کاخ ریاست جمهوری کشته شدند و بدین ترتیب طوفان پر تلاطم جنگ و اشغال و فلاکتی که برای سال‌ها سال گریبانگیر مردم افغانستان و مخصوصاً زنان آن کشور بود، آغاز شد.

نورمحمد تره‌کی که از مؤسسان حزب دموکراتیک خلق و دبیرکل آن بود، ریاست شورای انقلاب  را به‌عهده‌ گرفت و عملا حاکم افغانستان شد. سال بعد، سه مأمور وابسته به حفیظ‌الله امین، با خفه کردن نورمحمد تره‌کی باعث خشم برژنف در شوروی شدند که باعث اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ شد. امین توسط مأمورا ک.گ.ب. به قتل رسید و ببرک کارمل که یک کمونیست تمام عیار بود، دست نشانده شوروی در افغانستان شد. البته ببرک که در فراکسیون «پرچم» کمی میانه‌رو‌تر از «خلقی»ها بود، خیلی سعی کرد یک سری آزادی‌های اجتماعی را اجرا کند ولی بخاطر شورش‌های محلی و جنگ «مجاهدین» با ارتش سرخ، هیچ وقت از پشتیبانی کامل مردم افغانستان بهره‌مند نشد. در سال‌های ۱۹۸۰ میلادی شعله‌های جنگ در ایران (جنگ تحمیلی عراق) و در افغانستان (اشغال ارتش سرخ شوروی) این دو کشور  را شدیداً تحت تأثیر قرارداد. مخصوصاً زنان در افغانستان صدمه می‌دیدند و موقعیتشان در جامعه ناخوش‌آیند و تأسف‌بار بود.

با خروج شوروی از افغانستان، جنگ میان گروه‌‌های مجاهدین یرای بدست‌گرفتن حکومت دامن‌گیر مردم شده‌بود و  زنان که از کار و فعالیت در اجتماع محروم شده بودند، خانه‌نشین شده بودند. با استعفا و گریز ببرک کارمل، محمد نجیب‌الله احمدزی حکومت را بدست گرفت و با ابراز مخالفت شدید به دخالت اعراب در افغانستان، سر ستیز مضاعف بر علیه مجاهدین و سپس طالبان برداشت و حکومتش را برای چند سال پیش برد. در دوره کارمل کلاس‌های سوادآموزی برای زنان فراهم شد. خانم «آناهیتا راتب‌زاد» اولین زنی بود که به پارلمان افغانستان راه یافت و در کابینه کارمل وزیر امور اجتماعی شد که قانون چندهمسری را لغو کرد و نام‌ دولت‌مردانی که دو همسر داشتند را در روزنامه «حقیقت انقلاب ثور» افشا کرد. ببرک کارمل هم‌چنان  راه ورود زنان به ارتش را باز گذاشته بود.

zanaan.com زنان افغان

با به قتل رساندن ببرک کارمل و از هم پاشیدن گروه‌های «مجاهدین» و در خلاء دولت و حکومت مرکزی، «طالبان» از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ میلادی، با نام «امارت اسلامی افغانستان» بر افغانستان حکومت کردند. پاکستان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی تنها کشورهایی بودند که طالبان  را به رسمیت شناختند. تاریک‌ترین دوران زندگی برای  زنان افغان در این پنج سال رقم خورد. قوانین غیر انسانی و وحشیانه‌ای با درک «وهابی» از قرآن و سنت،  زندگی را برای همه افغان‌ها به‌ویژه زنان به یک جهنم تبدیل کرده‌ بود. در حالی که طالبان روزگار  را برای افغان‌ها سیاه کرده‌ بودند، گروه تروریستی «القاعده» در کشور افغانستان آزادانه فعالیت می‌کرد.

 

zanaan.com نیلوفر رحمانیپس از سقوط حکومت طالبان، دولت جدید ملی افغانستان با ریاست جمهوری حامد کرزای شروع به‌کار کرد. مشکلات پیش آمده در طول ۲۰ سال آینده افغانستان در حوصله این مقاله نیست ولی از تغییرات اساسی و مهمی که در مورد  زنان افغانستان صورت گرفت باید سخن گفت. از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ میلادی  زنان در افغانستان به دوران طلایی سال‌های ۱۹۷۰ ریاست جمهوری داوود خان بازگشتند و دگر بار در مناصب عالی‌رتبه جا گرفتند. خانم «فاطمه عزیز» برای حدود ۱۵ سال نماینده قندوز در پارلمان بود. خانم «فوزیه کوفی» هم از سال ۲۰۰۵ میلادی در پارلمان حضور داشت و تا مقام معاونت رئیس پارلمان هم ارتقا پیدا کرد. خانم «سیما سمر» برای چند سالی پست وزارت امور زنان را به‌عهده داشت. خانم «نیلوفر رحمانی» اولین خلبان زن در نیروی هوایی افغانستان بود که در سال ۲۰۱۵ میلادی برنده جایزه بین‌المللی« زنان شجاع» شد. خانم «شکریه باراک زای» از ژورنالیست‌های نامداری بود که در سال ۲۰۱۸ میلادی سفیر افغانستان در نروژ شد و همچنین دریافت‌کننده جایزه بین‌المللی «ویراستار سال» است.

برغم پیشرفت هایی که زنان افغانستان طی بیست سال گذشته کسب کرده‌اند، اکنون با بازگشت طالبان و بدست گرفتن حکومت در افغانستان، آینده زنان در هاله ابهام قرار دارد و معلوم نیست تاکجا امکان حضور در عرصه اجتماعی و سیاسی داشته باشند. با توجه به اشتراکات فرهنگی و تاریخی میان ایران و افعانستان، شایسته است جامعه مدنی ایران و به خصوص جامعه فعالان امور زنان ایرانی صدای زنان افغان باشد.

zanaan.com عضویت در کانال تلگرامی سایت زنان