صفحه اصلی » زن می‌تواند مرجع تقلید شود

زن می‌تواند مرجع تقلید شود

zanaan.com مرجع تقلید

  

آیت‌الله محمدابراهیم جناتی یکی از فقهای قم است که تأکید دارد زن می‌تواند مرجع تقلید شود. پس از آنکه این مرجع شیعی فتوا بر جواز مرجعیت زنان داده گروهی دست به تخریب او زده‌اند.

سایت زنان بررسی می کند: در حالیکه در جامعه به شدت بر حضور زنان تأکید می‌شود اما اقدامات ملموس و عملی در این زمینه صورت نمی‌گیرد. حضور فعال و موثر زنان در ابعاد اقتصادی،‌ سیاسی و حتی مذهبی در حد تعارف و تشریفات برگزار می‌شود و وقتی هم یک مرجع شیعه فتوایی برای مرجعیت زنان می‌دهد با مقاومت و مخالفت مواجه می‌شود. چرا؟

در بهار امسال سمانه پورحاتم از پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «نقش اجتهاد زنان در تحول احکام اختصاصی بانوان» دفاع کرد. در چکیده این پایان‌نامه آمده: با بررسی ادله موافقان و مخالفان اجتهاد و مرجعیت زنان، به نظر می‌رسد هیچ دلیل محکم، قطعی و خدشه‌ناپذیری بر ممنوعیت زن در عهده‌داری این منصب وجود ندارد. ادله مخالفین به طور غیرمستقیم بر عدم صلاحیت زنان در منصب افتاء اشاره می‌کند. مخالفین مرجعیت زنان از ادله‌ای استفاده کرده‌اند که حکم ابواب دیگر مانند ولایت و قضاوت به باب مرجعیت سرایت داده شده است. در صورتی که ادله‌ای که برای منع زنان در مناصب ولایت و قضاوت بیان شده هیچ ارتباطی با مرجعیت ندارد. در عین حال مهم‌ترین دلیل موافقان بنای عقلاء یعنی، رجوع جاهل به عالم و نادان به دانا است. نکته حائز اهمیت در باب مرجعیت زنان این است که منصب افتاء یکی از شئون غیر ولایی مرجعیت است که زنان می‌توانند آن را بر عهده بگیرند. حتی اگر ادله مخالفین را بپذیریم، هیچ منعی در مرجعیت زن برای زنان وجود ندارد

با این که بسیاری از فقها مرد بودن را به طور مطلق از شرایط مرجع تقلید دانسته‌اند و زنان را به هیچ عنوان شایسته احراز چنین مقامی به حساب نیاورده‌اند،‌ مراجعه به آثار و روایات و تعبیر کلام برخی فقهای دیگر ثابت می کند که زنان به خوبی می توانند مرجع تقلید باشند. در یکی از فصلنامه‌های تحقیقاتی علم شیعه شناسی که چند سال پیش توسط پژوهشگران دینی انجام شد، آمده است که زن در صورت دارا بودن شرایط مرجعیت از قبیل اجتهاد،‌ عدالت و اعلمیت شایستگی دارد برای زنان مرجع تقلید باشد،‌ به ویژه در مسائل مربوط به زنان که در آن‌ها مجتهدان زن از نظر موضوع شناسی حاذق‌تر به شمار می آیند.

به طور کلی موضوع جنسیت و توجه تنها به مردان برای احراز مناصب دینی، مصداقی از نگاه به زن به عنوان کسی است که شایستگی تصدی مسئولیت‌های دینی را ندارد و این همان نگاهی است که در عرصه‌های اقتصادی،‌ سیاسی و اجتماعی نیز باعث حاشیه‌نشینی زنان شایسته شده است، چنانچه برخی از فقهای دین براین باورند که تنها وظیفه مورد انتظار از زنان پوشیده بودن و پرداختن به امور خانه است،‌ نه دخالت در اموری که با وظیفه یاد شده منافات دارد.

 در همین حال،‌ اما آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به تساوی مردان و زنان در بهره گیری از معارف ناب اسلام گفته است که زنان می توانند مرجعیت علمی و معنوی، به ویژه برای بانوان داشته باشند. آیت‌الله جوادی آملی انجام بسیاری از کارهای اجرائی را برای زن جایز دانسته‌اند‌ و تصریح نموده‌اند که مسائلی چون رسالت،‌ امامت، خلافت، و قضاوت همه از امور اجرائی هستند.

اواخر سال گذشته، خانم زهره صفاتی که یکی از اساتید حوزه علمیه خواهران است خواستار تاسیس مدرسه‌ای تخصصی فقه بانوان با رویکرد اجتهادی شد تا بانوان نیز فرصتی برای فراگیری مباحث علمی در حوزه اجتهاد را داشته باشند. درهمین راستا، حجت‌الاسلام کبیریان،‌ مدیر حوزه علمیه خواهران تهران نیز بر فعالیت زنان همدوش مردان درتحصیل علم، عرفان، فلسفه و سایر شعب تاکید می کند و با استفاده از سخنان حضرت امام راحل در این زمینه یادآور می شود که با وجود این که هدف نهائی درس خواندن بانوان تنها مجتهد شدن یا فیلسوف شدن نیست، با این حال حضور دانشمندان اسلامی زن اثرات بسیار عظیمی در دنیا می گذارد.

 با توجه به وجود دوره‌های تربیت مجتهده که طی آن زنان بعد از چند سال به سطح اجتهاد می رسند، مدیرجامعه الزهرا (س)، حجت‌الاسلام سید محمود مدنی گفته است که در کتابی که بحث زنان به عنوان مرجع تقلید مطرح شده، شخصیت‌هائی که براین کتاب حاشیه زده‌اند براین باورند که امکان اینکه زنان مرجع تقلید شوند وجود دارد،‌ ولی در عالم واقع تحقق نیافته و ظرفیت تحقق آن در وضع موجود هم فراهم نیست.

اما این که چرا مرجعیت تقلید زنان هنوز تحقق نیافته را باید در این باور یافت که به تعبیر بسیاری از فقها و مراجع تقلید در کتاب‌های فقهی مرجعیت تنها برای «رجال» یا مردها مناسبت دارد و زنان نمی توانند مرجع تقلید باشند،‌ حال آنکه که کتاب آسمانی اسلام در دستوراتی که برای بشر نازل شده زن و مرد را به نحوی یکسان خطاب فرموده و هیچ تفاوت و تمایزی در این میان قائل نشده و اساس تکالیف الهی برای هردو به یکسان بیان گردیده است،‌ و در مورد مرجع تقلید نیز شرط عقل مهم است. آیت‌الله جناتی که همه ادله ذکرشده برای ذکوریت یا مرجعیت تقلید تنها برای مردان را رد می کند تاکید می کند که اگر زنی شرایط مرجع بودن را داشته باشد نباید به خاطر زن بودنش از داشتن این مقام محروم بماند.

در پایان به پژوهش دکتر فاطمه علائی رحمانی،‌ استادیار گروه الهیات دانشگاه الزهرا (س) نگاهی می‌اندازیم که در بخش نتیجه‌گیری خود می‌نویسد: اسلام برای زنان همچون مردان همه مزایای اجتماعی،‌ و حقوقی و سیاسی را در نظر گرفته و هیچ‌گونه تفاوتی بین آنها نگذاشته است. متابعت و پیروی کردن زن مجتهده از مجتهدان مرد را رد کرده و زن مجتهده را در اجتهاد خود مستقل پذیرفته است. وی با جمله‌ای از استاد مطهری پژوهش خود را به پایان برده که از روی ادله فقهی استدلال می‌کند زن اگر شرایط را دارا باشد می تواند مرجع تقلید باشد و در شرایطی که این زن از مردهای دیگر اعلم باشد نه تنها تقلید از وی جایز بلکه واجب است.

zanaan.com عضویت در کانال تلگرامی سایت زنان