صفحه اصلی » چرا پلیس زن تشریفاتی است؟

چرا پلیس زن تشریفاتی است؟

zanaan.com پلیس زن

  

استخدام زنان در نیروی انتظامی یا نیروی پلیس در جهان قدمتی ۱۰۰ ساله دارد. هرچند سابقه حضور زنان در شهربانی و ژاندارمری به سال ۱۳۴۵ بر‌می‌گردد اما بعد از انقلاب اسلامی،‌ نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۷۸، به دلیل ضرورت و نیاز به حضور پلیس زن در برخی فعالیتها، اقدام به جذب و استخدام افسران زن نموده است.

سایت زنان بررسی می کند: گفته ‌می‌شود حدود ۴ درصد تعداد کل پرسنل نیروی انتظامی را بانوان تشکیل می‌دهند که حدود ۷۲۰۰ نفر هستند. چرا با وجود اینکه پلیس شدن در اکثر کشورهای دنیا برای زنان شغلی طبیعی به حساب می‌آید، هنوز در کشور ما پلیس بودن، یک گزینه شغلی عجیب برای زنان است؟ چرا نگاه زینتی به پلیس زن در ایران حاکمیت دارد؟

در بیست سالگی انقلاب اسلامی ماهنامه پیام زن که صاحب امتیاز آن دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم است گفتگوهایی با مسئولین نیروی انتظامی انجام داده بود که حاوی نکات قابل تأملی است که دو دهه بعد از آن همچنان گریبانگیر نگاه مردانه به نیروی پلیس و وظائف آنهاست. چرا پلیس زن ایرانی مانند پلیس بنگلادش دارای امتیازات و حقوق مساوی برای اجرای سیاست امنیت ملی نیست؟ چرا مانند پلیس زن در مالزی زنان پلیس ایران نقش پشتیبانی و حمایت کننده در دفاع از مرزهای داخلی و خارجی کشور را ندارند؟ جایگاه پلیس زن در برخی از کشورهای دیگر که به رغم رژیم حکومتی‌شان مسلمانان اکثریت جمعیت آنان را تشکیل می‌دهند قابل توجه است. در این قیاس علاوه بر کشورهای فوق به کشورهایی چون اردن، گویان و ترکیه می‌توان اشاره کرد. حضور پلیس زن مسلمان در کشورهای غربی و غیر مسلمان موضوع جالب دیگری است که در این مقاله فرصت پرداختن به آن نیست اما برای نمونه می توان به تشکیل انجمن ملی پلیس‌های مسلمان در انگلستان در سال ۲۰۰۷ میلادی و یا انجمن افسران مسلمان در ایالات نیویورک و نیوجرسی آمریکا اشاره داشت که با توجه به ماهیت نیروهای پلیس در این کشورها شامل زنان و مردان پلیس می‌شود.

چرا به پلیس زن نیاز داریم؟ متأسفانه بسیاری از کارشناسان موضوع پلیس زن را در چارچوب قبل و بعد از انقلاب نگاه می‌کنند و طبیعتا رویکرد رژیم پهلوی را مردود و توجه به زن در نظام جمهوری اسلامی را مطلوب ارزیابی می کنند. این در حالیست که بحث پلیس زن فراتر از جریان‌های سیاسی از منظر روانشناسی و جامعه شناسی انحرافات مطرح است. به گفته خانم طیبه میرزا اسکندری،‌ جامعه شناس و روزنامه نگار که در دوره‌ای مشاور فرماندهی نیروی انتظامی در امور زنان هم بودند، عامل جنسیت در تبیین علل و عوامل جرم و راههای مقابله با آن بسیار مهم است. به اعتقاد ایشان، امروزه تمامی برنامه‌های توسعه و تحول اجتماعی در سطح کشوری، منطقه‌ای و جهانی عامل جنسیت را به عنوان عاملی مؤثر و تعیین کننده در نظر می‌گیرند، در مقوله‌هایی چون نظم و امنیت اجتماعی و مقابله با جرم، این عامل باید به حساب بیآید و وجود زنان پلیس در تبیین، سیاستگذاری و برنامه ریزی‌های مربوطه به همین لحاظ، مهم و ضروری است.

دیدگاه روانشناسی و جامعه شناسی فوق نه تنها بر حضور زن در نیروی پلیس تأکید می‌کند بلکه لزوم حضور زنان در تمام سطوح تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری را لازم می‌داند. زنان به عنوان نیمی از جمعیت جامعه باید یک حضور آماری متناسب هم در شغلهای مختلف سیاستگذاری و اجرایی داشته باشند. در کشور ما اما در بیشتر موارد مردان برای زنان تصمیم می گیرند. برای نمونه سیاست‌های نظام در حوزه حجاب،‌ تماما از سوی مردان گرفته و اعمال شده و زنان که هدف این سیاست بوده‌اند هیچگونه نقش کلیدی در این روند نداشته‌اند. در همین راستاست که بسیاری از پیچیدگی‌های مسئله حجاب که امروز در جامعه با آن درگیر هستیم را می‌توان به عدم حضور زنان در مسیر سیاست‌سازی و سیاست‌گذاری مرتبط دانست.

در بحث نیروی پلیس زن در کشورمان هم وقتی نیروی انتظامی اصلاحیه‌ای به مجلس فرستاد تا افسر زن به صورت نظامی و انتظامی بتواند حضور داشته باشد،‌ نوع نگاه مردان تصمیم‌گیرنده نیز مردانه بود و آنها حضور زنان پلیس را برای «رفع نیازهای زنان و کودکان و در مشاغلی که از بعد شرعی، روحی و روانی و فرهنگ اسلامی ایرانی» ضرورت داشت دانستند. به گفته دکتر فریبا شایگان رئیس دانشکده پلیس زن (مجتمع آموزشی عالی کوثر نيروی انتظامی)،‌ دقیقتا به همین دلیل است که حضور زنان در نیروی انتظامی محدود است و ما هیچ‌وقت پلیس زن را سر چهار‌ راه‌ها نخواهیم دید یا اگر تصادفی شود، پلیس زنی در صحنه حاضر نخواهد بود، چون ضرورتی ندارد جایی که مردان می‌توانند این کارها را انجام دهند، زنان ورود پیدا کنند. شایگان معتقد است «پلیس‌بودن شغلی مردانه است و با روحیات و ویژگی‌های جسمی مردانه تعریف می‌شود. در تمام دنیا هم همین‌طور است و اگر زنان وارد می‌شوند، باید ویژگی‌های خاصی داشته و در بخش‌های خاصی باشند که بتوانند این شغل را انجام دهند.» آیا در این نگاه عدالت جنسیتی رعایت شده است؟

وقتی اوراق تاریخ انقلاب را ورق می‌زنیم با افتخار از حضور یک زن (مرضیه حدیدچی معروف به طاهره دباغ) یا تعدادی از زنان در سپاه پاسداران و یا کمیته‌های انقلاب و بعدا گشت‌های ارشاد می‌گوییم اما آیا این سهم از مشارکت زنان برای پیشرفت کشور کافی است؟ وقتی جنگ تحمیلی درگرفت،‌ نقش پلیس و نیروی انتظامی بسیار کمرنگ شد و تنها بعد از پایان جنگ بود که نیروی پلیس و نیروی انتظامی جان گرفت. به رغم این توجهات، از سال ۷۸ که حضور زنان در نیروی انتظامی وجاهت قانونی پیدا کرد تا کنون پیشرفت قابل توجهی صورت نگرفته است.

هشدارهای مسئولین نظامی و انتظامی خود گویای لزوم پرکردن این خلاء است. سردار مهدی معصوم بیگی، رئیس پلیس پیشگیری از عدم توسعه و سازماندهی مناسب برای حضور زنان در کلانتری‌ها می‌گوید و نیاز به تقویت این بخش را یادآور شده و خواستار تقویت این حضور است. سردار حسین اشتری،‌ فرمانده ناجا بر ارتقای توانمندی و مهارت‌های پلیس زن برای انجام مأموریت‌ها تأکید دارد و می‌گوید: مجتمع آموزشی زنان پلیس به واسطه سابقه کاری خوب و پیشرفت‌هایی که طی سال‌های اخیر داشته اکنون به یک مجتمع دانشی، علمی و کاربردی تبدیل شده به‌طوری که می‌توان گفت نمونه این مجتمع در این سطح در نیروهای مسلح وجود ندارد. استخدام کارآگاه زن برای اولین‌بار در کشور توسط سردار محمد قنبری رئیس پلیس آگاهی اعلام شد. وی گفت:‌ برای نخستین بار قصد داریم در جمهوری اسلامی ایران که داعیه‌دار دفاع از حقوق بانوان است، افسران کارآگاه زن را وارد چرخه کارآگاهی کنیم. آیا ۴۲ سال بعد از پیروزی انقلاب کمی دیر نیست که به فکر وارد کردن زنان در چرخه کارآگاهی بیافتیم؟

حضور محدود زنان در نیروی انتظامی به خاطر دستورالعملی است که در آن نیرو برای حضور زنان وجود دارد. بر مبنای این دستورالعمل از زنان تنها در چند شغل خاص و در واقع هرجا بحث زنان است اجازه حضور پیدا می‌کنند. برای نمونه می توان به استفاده از زنان پلیس در گیت‌های بازرسی (برای بازرسی بدنی زنان)، کشف جرایم،‌صحنه جرم،‌انگشت‌نگاری و دستگیری و بازداشت مجرمان زن نام برد. اینگونه رویکردها به شکلی بازدارنده‌اند و بهره‌مندی جامعه از سایر توانایی‌های پلیس‌ زن را محدود به امور زنانه می کند. در مهرماه گذشته نیز سردار حسن کرمی،‌ فرمانده یگان‌های ویژه ناجا از فعالیت زنان در گردان ویژه زنان خبر داد. پیش از این نیز اخبار تشکیل واحد ضداغتشاش زنان در یگان‌های ویژه منتشر شد که سابقه‌ای سه ساله دارد و ماهیت آن هم به گفته سردار کرمی تشکیل این یگان متناسب با راهبرد بازدارنده آنها‌است و از ضروریات جامعه فعلی است که طبیعتا در واکنش به «بحران» صورت گرفته است. آیا این نوع برخورد بحرانی با حضور زنان برخوردی درخور و شایسته برای بهره‌گیری از توانایی‌ها و ظرفیت‌های زنان برای توسعه امنیت جامعه است؟

در هر صورت باید موانع قانونی و مقرراتی محدود کننده حضور زنان در نیروهای نظامی و انتظامی توسط مجلس رفع شود. هرچند دیدگاه‌های فرهنگی و سنتی یکی ازموانع حضور سازنده زنان در جامعه است، ولی وضعیت حاکمیت دقیقا در همین گذار از فرهنگ سنتی جامعه تعریف می‌شود تا با اجرایی کردن سیاست‌های پیشرو، امکان حضور پررنگ تر زنان در جامعه فراهم شود. این موضوع را ما در ابتدای انقلاب در بحث آموزش عالی دیدیم که چگونه رهبری امام خمینی (ره) با باعث حضور گسترده زنان در فضاهای دانشگاهی شد. همین روند را باید در بخش‌های دیگر جامعه از جمله نیروی انتظامی هم شاهد باشیم.

zanaan.com عضویت در کانال تلگرامی سایت زنان